Jezus’ lijden en/of ons vasten

Ook op twitter begint vandaag de veertigdagentijd.  Niet alleen met een account als @veertigdagen, maar vele twitteraars hebben al een inkijkje gegeven in hun plannen voor de vastentijd. Want in de oude traditie van de kerk zijn de veertig dagen voor Pasen een tijd van vasten. Op twitter wordt het al haast gewoon. Het Nederlands Dagblad dat vorig jaar nog al twitterend een heuse vasten top-5 bij elkaar sprokkelde, wil dit jaar vooral de ludieke kant van vasten in beeld brengen. Opvallender is echter dat de tijd voor Pasen ook onder Protestanten in de sociale media meer als vastentijd dan als lijdenstijd wordt gezien. Op twitter legt de hashtag #lijdenstijd het ruimschoots af tegen #40dagentijd. En dat, terwijl er toch heel verschillende tradities aan ten grondslag liggen.

Lijdenstijd

Afgelopen zondag, de zevende zondag voor Pasen, was de eerste lijdenszondag. In de gereformeerde traditie worden dan vanouds bijbelgedeelten gelezen die betrekking hebben op het lijden van Christus. Zowel oud- als nieuwtestamentische lezingen worden gekozen waarin de centrale gedachte doorklinkt van de verzoening door het lijden en sterven van Jezus Christus als Middelaar tussen God en mens en Offer voor de zonden.  Vanuit de overtuiging van de gereformeerde reformatie dat de verzoening tussen God en mens voltrokken wordt in de verkondiging van het evangelie, is de traditie van de lijdenstijd ook vooral een preek-traditie.

Veertigdagentijd

De lezingen in de veertigdagen-tijd beginnen  in het klassieke leesrooster beginnen met het gedeelte over de verzoeking van Jezus’ in de woestijn, na een periode van 40 dagen vasten.  Zo wordt de gelovige  opgeroepen tot navolging van Christus.  In de Vroege Kerk was dit verbonden met de voorbereidingen op de doop die in de Paasnacht plaatsvond. In de veertig dagen voorafgaand werd de nieuwe gelovige door catechese voorbereid op het gedoopte leven. Delen in Christus’ dood en opstanding in de doop, vraagt om een leven van toewijding en navolging (imitatie van Christus). Die gang van voorbereiding, doop en Pasen, maakt dat de traditie van de veertigdagentijd vooral een catechetische en liturgische tradtie is.

Overwegingen

Natuurlijk zijn er veel overeenkomsten. In de vastentijd ligt de nadruk op boete en inkeer. Deze sfeer is ook aanwezig in de traditie van de lijdenstijd, waarin er sober en ingetogen wordt gesproken. Beide tradities proberen ook recht te doen aan de mystieke kant van het geloof, en stellen het mysterie van  Christus’ weg van kruis en opstanding centraal. In de lijdenstijd  cirkelt het voortdurend om het mysterie van de verzoening door het lijden van Jezus. Profetische lezingen en evangelie-lezingen brengen de gemeente elke keer weer bij de diepere heilsbetekenis van de dood van Christus aan het kruis. In de veertigdagentijd is er een beweging in de richting van het mysterie, een weg die toeleidt naar het hoogtepunt van de Stille Week, Goede Vrijdag en Pasen.

Er zijn ook een paar opvallende verschillen. Ik noemde al het verschil tussen de lijdenstijd als Woord-traditie en de veertigdagen tijd als meer liturgische of rituele traditie. Daar komt nog iets bij. In de vastentijd is boete en inkeer een menselijke daad om dichterbij het heil te komen. Dat is in het kader van een beweging naar de doop toe goed te verstaan. Tegelijkertijd ligt er dan meer nadruk op de toewijding van de mens. De interesse in het vasten is daar misschien wel wat door te verklaren: ga ik vasten en hoe? In de lijdenstijd is er vooral een voortdurende nadruk op het lijden van Christus in onze plaats. De gelovige moet gered wórden en Christus offert zichzelf.  Als er al sprake van toewijding is, dan de toewijding van Chrístus. Dat brengt tot inkeer en roept op tot een berouwvolle aanvaarding van het zondaar-zijn. De imitatie van Christus door de gelovige (40 dagentijd) staat daarmee tegenover (of naast) de zelfovergave van Christus voor de gelovige (lijdenstijd).

Wat mij betreft spelen we beide tradities niet tegen elkaar uit. De oecumene en de opkomst van de liturgiek helpen daar een handje bij.  Tegelijk is het goed het onderscheid niet helemaal op te heffen om de waarde van beide tradities recht te blijven doen. O ja, tijdens de veertigdagentijd lees ik een boek, ‘Love Unknown‘. Net als vorig jaar. Ik blijf dus dichtbij de woord-traditie…

Advertenties

5 gedachten over “Jezus’ lijden en/of ons vasten

  1. Pingback: Onderweg naar Pasen | Onderweg

  2. Je doet het vasten tekort als je het alleen als imitatio Christi neerzet. Vasten is ook (en vooral) een hele intense manier van bidden: bidden met lichaam en ziel. Jezelf onthouden van voedsel is jezelf begeven in het rijk van de dood. Zo laat je aan God zien hoe slecht het met ons gesteld is, tenzij Hij ons redt! Vasten is dus een lichamelijk zelfovergave aan Christus.

    • Bedankt voor je aanvulling Dick. Het stuk ging meer over de relatie tussen de twee liturgische tradities in de paastijd, dan over het vasten als christelijke geloofspraktijk. Dat laatste verdient natuurlijk veel meer nuance. Je laatste zin onderstreept mijn punt: zelfovergave aan Christus (40 dagentijd) en zelfovergave van Christus (lijdenstijd).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s